Skip to main content

Full text of "Francisci Blanchini Veronensis ... De tribus generibus instrumentorum musicæ veterum organicæ dissertatio"

See other formats


V78I.3I 
B577d 



VAULT 



THE LIBRARY OF THE 

UNIVERSITY OF 

NORTH CAROLINA 



ENDOWED BY THE 

DIALECTIC AND PHILANTHROPIC 

SOCIETIES 



V781.91 
B^77d 



MUSIC LIB. 



This book must not 
be taken from the 
Library building. 



FRANCISCI BLANCHINI 

VERONE N SI S 

Utriufque Signatur* Referendarii , & Pr*lati Domeftici, 

D E 

TRIBUS GENERIBUS 

INSTRUMENTORUM 

MUSICJE VETERUM 

ORGANICiE 

VISSE%T<ATIO. 




ROMI, MDCCXLII. 

Impenfis Faufti Amidei Bibliopolse in. via Curfus.. 

■ i 

£& Typographia Bernabd , & Lazzarini . 

SVPERIQRVM PERMJSSV* 



Digitized by the Internet Archive 
in 2013 



http://archive.org/details/francisciblanchiOObian 



III 



JO* PETRO LUCATELLI 

MARCHIONI RIPALT^B, 

S. mi D. N. BENEDICTI XIIII. ab intimo Cubiculo. 



HUSTUS AMIDEUS 
S. P. D. 




E w#r/ antiquorum 
Mufurgia peculiarem 
Diatribam C/. ylf £#?. 
F/r/ Prcefulis Franci- 
fci Blanchini fuh tuo 
prctfidio , UluJlriJJime Domine , fovendam 
duxi . R&? equidem per fe difficilis ad ex- 
phcandum propter antiquitatem , </## 
w/ certijjimis rebus rpsd temporum lon- 
ginquitate nebulas offundit ; tum bomi- 



a 2 



##/# 



\/1 



1028183 



iv E P I S T O L 

num opinionibus periculofa negantinm^ 
ea exftitifje , quce confuetis Jibi , & notis 
parum confentanea videntur. HincCla- 
rijfimorum Virorum patrocinium ea exi- 
gunt ; eo tnagis quod hcec Jiudiorum gc- 
nera jam confenefcunt , £? a viris n07u> 
bene cordatis fpreta jam vilefcunt . Haf 
perdutii ratione fub tuis felicibus at- 
fpiciis Opus hoc egregium ftatuenduitL* 
duxi . Unde qucefo auxilium qucenfe , 
quam ex ea Domojn qua nunc convewiunt 
omnes , quotquot funt Romce Antiquita- 
tis Jiudiofi ? Volat quippe jam per om~ 
nem fermd italiam celebris tuce Acade* 
mice fama ; quce te Auffore, te Duce^ te 
Mcecenate colleBa , tttis in /Edibus illu- 
ftrandce Antiquitati incumbit . llluc con- 
veniunt Viri omnium ordinum eruditif 

firni* 



DEDICATORIA v 

Jimi 3 quijic expendunt fngula ,Jic exa- 
minant , nihil ut Jit , qiwd falkre eoruni 
fagacitatem valeat , aut indujlriam fu- 
perare . Qux quidem fngula prof ro , ut 
omnes intelligant me nec potuijje , nec de- 
buijfe Patrocinium cujufquam qucerere , 
prceter tuum ; nam quod Tu probaveris 9 
nemo erit , qiti improiare audeat . Ego 
vero , Ulujlriffime Domine , tuo ornatus 
judicio , pergam animofor in alia fufci* 
pienda , ut nec me mei fumptus 3 nec Te 
tui patrocinii pwniteat . Vale . 



a 3 Im~ 



VI 

Imprimatur, 
Si videbitur Rrho Patri Magiftro Sacri Palatii Apoftolici . 

F. M. de Rubeis Archiepifcopus Tarfi Vicesgerens . 

APPROBATIO. 

JUftis obtemperans Rmi Patris Aloyfii Nicolai Ridolfi Ordinis 
Pr^edicatorum Sacri Palatii Apoftolici Magiftri, Jegi Dif- 
fertationem pofthumam bon<t memoria: Praefulis Francifci 
Blanchini Veronenfis Patrui mei amantiilimi , de trhbm genenbus 
Jn/lrumentorum Mujica Veterum Qrganka , defcriptam ex quo- 
dam amanuenfis apographo Roms nuper invento , mecumque_> 
communicato ab humanillimo Viro Antonio Boriono perlllu- 
ftriiiimum Rodulphinum Venuti , Academi<e Capitolin# focium 
de re antiquaria multis nominibus optime meritum . In ea Do- 
ctiilimus Author exquifita eruditione agit de veteribusomnium 
iere Gentium Inftrumentis Muficx* Organkce, qua? tot feculorum 
decurfu humana excogitavit induftria , ad exprimendas varias 
aiTectiones liarmoni^. Tabulas a Blanchino delineatas, Fauftus 
Amidei Bibliopola,privata pecunia,cere incidendas curavit. Exhi- 
bent Muficoruminventorum Figuras , vetuftioribus monumentis 
eonfignatas , quas ex ordine ob ocuJos ponunt curiofi Ledoris 
ichonifmi aifabre elaborati ad normamarchetyporum . Muiica 
Organica magnam GeometricE partem iibi principio vendicavit . 
Hujus ergo prcefidio munitus celebris Mathematicus Praeful, non 
folum inquirit origines inftrumentorum Mufurgia ,fed etiam, in' 
nervorum fidiumque pulfu , foni admirabiles proportiones inve- 
iligat , atque melos Theorias . Teftor ego , nec mentior , ipfum, 
fine moderatore, fine magiftro, me coram harmonice, pfalterio , 
tympano , & cythara non femel perfonuiiTe jartemque difficilem 
confequutum redigendarum fidium ad regulas confonantiaj, ope 
iblius Geometria: . Prodeat ergo in publicam Jucem bono publi- 
co profutura ha:c Diflertatio s cujus Author cum vitae fanclimo- 
nia, tum infigni rei antiquaricE peritia , totius Urbis concordi 
prxdicatione celebratur . 

RomsIdibusSeptembris , annoDomini mdccxlii. 

^ofepb Blancbinus Veronenfts Presb.Congreg. Oratorii Romani. 

Imprimatur. 
Fr. Aloyfms Nicolaus Ridolfi Ord. Prxd. S. Pal. Apoft. Magifter. 

P RM- 



VII 




P%£ FAT l 0. 




Ujuscumque generis ha- 
beantur antiqui aevi reli- 
quiae , has eruditioni pro- 
mendae, reique litterariae 
facrae, & civili explica- 
tione aliqua augendse in- 
fervire , neminem , qui 
penitiores difciplinas primoribus labris atti- 
gerit, puto ignorare: quandoquidem viri ftre- 
nui lucubrationibus fuis hoc non femel com- 
probaverunt i inter quos eminet Clariffimus 
Praeful Francifcus Blanchinus, utexjam edi- 
tis praeclariffimis ejus Operibus apparet . Mi- 

rum 



ym T %^j£ F A T I 0. 

rum igitur non fit fi Opus ab ipfo concinna- 
tum Clementis XI. juffu , ficuti ab Eminentif- 
fimo Card. Alexandro Albano Fratris fiiio 
audivimus , de Mufurgia Veterum nondum 
editum , non paucis poft obitum annis in lu- 
cem appareat . Gratiam habebit Ledor An- 
tonio Boriono Romanarum Antiquitatum_j 
cultori eximio , qui apographum na&us , vo- 
luit illud publicse luci tradere : Tabulae vero 
ex veteribus monumentis depromptae, ele- 
ganti viriculo incidi curavit Fauftus Amidei 
Operis editor . In tria capita Opus eft divi- 
fum , cum de tribus generibus Inftrumento- 
rum Muficae Veterum agatur , videlicet de 
genere inflatili, de pulfatili, ac de tenfili. 
Jacobus Benignus Boffuet Epifcopus Melden- 
iis in Differtatione de Pfalmis cap. 6. num.34. 
ita loquitur „ De Inftrumentis Muficis id 
certum , apud Hebraeos ufitata in facris , 
five quae flatu , aut anima , ut Tubam 5 five 
quae percuffione fola , ut Cymbalum j five 
quae etiam fidibus conftitiffent, quod genus 
a tangendo feu pulfando fltyjj neghinoth 
vocabatur . Hujus funt fpecies 1U3 Kinncr 

„ feu Cinyra , aut Cithara ,• & 733 Nebel 
„ feu Nablium, aut Pfalterium 5 quoa utrum- 

que 



99 
99 
99 
99 
99 



ir 

^V 



T %^JE F A T I 0, i 

„ quecumvoceconjundum memoratur PfaL 
„ 5 6. ver. 9. Exfurge lingua mea , exfurge Tfalte- 
35 nto , 6' cithara , & alibi paflim . Pfalterium 
„ autem fiiifle decachordum patet Pfal. ? 2. 2. 
„ In Tfaherio decem chordarum pfallite illi , aliif- 
„ que in locis . „ 

Tria genera Inftrumentorum Muficae 
Qrganicae etiam antiquitus inferventium § 
nempe Pulfatile , Tenfile, Inflatile s numerant 
alii etiam Authores antiqui, & recentes, cum 
Praefule memorato j fed omnium luculentifli- 
rae, & graviflime Pfalmifta recenfet inulti- 
mo Pfalmo . 

Inflatile* verf.}* Laudate emninfono Tub^ 
verf. 6. Omnis Spiritus laudet T) ominum . Pul- 
fatile,ver.4.I^^i^e eumin Tympano&Lcver. 1 ). 
Laudate eumin Cymbalis &c verf. 3. Laudate 
eum in Tfalterio, t> Cithara &c. ver. 4. Laudatt 
eum in chordis &c. 

In hac Organorum Muficorum univer- 
fitate S.Auguftinus 3 Pfalmum poftremum ex- 
plicans 5 intelligit San&os omnes fignificari: 
lidem ipfi San&d funt in omnibus Muficis Orga- 
nis deinceps fignificati ad laudandum Deum . Quod 
enim propofuit dicens : Laudate Dominum in 
San&isihoc exequitur varie fignificans eofdem ipfos 

San+ 



x T %,JB F A T I 0. 

SanSios ejus . Laudate eum in fono tubae : pro~ 

pter laudis excellentijfimam claritatem &c. 

Animadvertit cum SS. Patribus etiam 
Ven. Card. Bellarminus in expofitione Pfal- 
mi CL. verf.}. Tria funt inftrumentorum genera? 
vox 9 flatus , txpulfus; omnium meminit hocloco 
Tropheta . Haufit Cardinalis ex S. Auguftino, 
candem divifionem proponente in Pfalmi 
ejufdem interpretatione . Sed alii, qui vo- 
cem , ac flatum unico genere comple&untur , 
ni(i organicam Muficam cum vocali com- 
ple&i malint, tria iila genera organices a 
cantu inorganico diftinguunt , & Organorum 
clalfes tres cum Hebraeorum Scriptoribus nu- 
merant . I. TercuJJionaliunj , feu Pulfatilium in 
Tyrmpanis, Siftris &c. ll.Tenfilium in chordis, 
qu3e aptantur Nablio , Pfalterio , Cynirae y 
feu Citharae , Lyrae &c. III. Inflatilium , hoc 
eft Tubarum , Cornuum , Tibiarum &c. 

P. Athanafius Kirkerius Mufurgioe Iib.6. 
in Praefatione : Omnia Inftrumenta Muf.ca ad 
tria gemra ut plurimum revocantur ; Trioris 
generis dicuntur iyyp^ct , firoe ivrarct , qua ner- 
njis , Jeu chordis conftant , quczque pleSlris , aut 
digitis iwharmonicos motus incitantur j ut funt 
Tefiudines , Tfakeria , Lyra , Sambuca , Tando* 

r£ , 



T I^jE F A T I 0. xi 

rc& , Barbita , NabJia , TeSiides 9 Clavicymbala , 
aliaque hujus generis innumera . Secundi generis 
funt ZfAcpvrcefjizva,, ^rviv/jLctriKct , *vel i(A<5rn%<?cL, 
qu<z inflata , feufpiritu incitata fonum edunt j ut 
Fijiultf , Tihia , Cornua , Litui , T^<£ , Buccinx , 
Claffica . Tertii generis funt xfvcrrct , yfoe 7W- 
fatilia, uti funt Tympana , Sifira 9 Cymbala 8 
Campanx &c. 

Vetcra igitur Muficae Inftrumenta, ana- 
glyphis operibus dedufta , & magis in recef- 
fu , quam in prima fronte fpe&abilia, explica- 
re adgrediamur . 



~^S»slg. 




<uAdt-, 



, 3? •» j 




M U S l C A 

Weterum Inflrumenta , eorumque genus 
injlatile feu rvivjUL&Tiitov . 

CAPUT L 

] Alamus Taftoralts , Unde_*TA*.L 
: juovcw/\og Tibia exorta , 
Imm reliqua Organa cotv 
fequuta. lleminit Mo- 
nauli in Thamyre Sopho- 
cles . Arundinea Tibia_, 
----- — -.—-.-. Monauhs 9 apud Athe* 
naeum lib. 4. & ex eo apud Bartholinum de 
Tibiis Vet. pag. 38. ab ^gyptiis fertur efTe 
mventum Ofiridis.Hac Tibia occinebatur Hy- ^ nUSnut 
menaeo. Amazonesadcalamos*armatradia- ^•^•T?- 

A bant, 




2 M V S I C A 

bant , tefte Marciano Capella lib. 9. & eodeni 

Bartholino pag. 10 1. 

Figura defumpta ex Caducaeo Tabulae 
Iliacae Matthaejorum , ab Aleandro illuftra- 
tae pag. 3 1. ex Apollodoro , & Ifidoro . Bar- 
tholinus de Tibr Vet. lib. 1. pag. 11. ob- 
fervat , ab Hygino affirmari , calamum , feu 
fiflulam arundineam,inventum effe Mercurio 
traditum , lib.3 * cap.6. pag. 2 10. In Sacris Lit- 
teris, Genef.cap.4. verf.2o.& 2 i.Jabelfuit Ta~ 
ter habitantium in tentoriis , atque paftorum $ fc> 
nomen fratris ejus ^ubal : ipfe fuit "Vater ca- 
nentium cithara , fc> organo . Iti Hebraeo textu 
Di1J?l *11J3 Cinnor ve-Huggab . A Septuaginta 
Interpretibus Graece redditur -v^ctAT^pi/ , *J. 

Obfervat R. P. Calmet DifTert.in Pfal- 
mos pag. 87. verbum 2X\ff Huggab y indicans 
inftrumentum muficum , reperiri quater in 
Sacris Litteris , nempe Genef. cap. 4. verf 21, 
Job cap. 21. verf. 12. &: cap. 30. verf. 31. 
Pfal. 150. verf. 4. & ab Interpretibus lxx. 
& a Vulgata reddi aliquando Cythara , aut 
Tfalmus , aut Organum . Coeterum frequentius 
reddi Organum : quo vocabulo non intelligi 
perfectum organuoi hydraulicum , aut pneu- 

ma- 



V E T E R V M. 3 

maticum, quibus nuncutimur; fed calamos 
complures diverfae longitudinis , cera, aut 
glutine fimul jundos , non fecus ac fiftula , 
quam veteres Ethnici tribuunt Pani , Fauno, 
Satyris, &c. Organiorigo petenda a fiftulis 
fingularibus, quas mythici dant Diis fuis pa- 
ftoralem vitam exercentibus , Apollini, & 
Mercurio greges pafcentibus $ uti etiam ob- 
fervavit Voffius de origine Idololatriae lib. 4. 
cap. 92. qui, ex Virgilii Ecloga2. Pani da- 
tum illud inventum docet , & , ex Plinio lib.7. 
cap. 2. Pan Mercurii fiftulam Monaulon in- 
veniffe narrat $ aliis eam tribuentibus Fauno , 
aliisldi, feu potius Daphnidi Paftori Siculo 
repertori Bucolices , ex Diodoro Siculo in fine 
lib. 4. Haec omnia per Graecorum , & Latino- 
rum fabulas attributa Paftoribus recentiori- 
bus , deprompta funt ex vera Hiftoria Mofis, 
perperam ab Ethnicis percepta , ac transfor- 
mata $ ex qua apparet , cognatis inventorum 
Paftoriae artis , calamum , fiftulam , organi 
rudimenta , feu Hebraeum Euggab , effe tri- 
buenda . Sunt enim , qui aliud calami genus a 
primis Paftoribus repertum intelligant He- 
bracorum yO& Abub, tibiam^ etymologia de- 
du&a ex 3*3& Abib, calamo fpicae , quo etiam 

A 2 nunc 



4 MVSICA 

nunc pueri Paftorum avenas tenues compin- 
gunt : de quibus Virg. Ecloga i. Videndus 
Illuftriffimus Huetius Demonftr. Evangelicae 
Prop. 1 v . cap. 4. num . 2 . pag* mihi 6 5 . 

2. Ojfea Tibia . Nonnulli ex tibiis gruum 
fadam putant, cum Plinio lib. 16. cap. ^7.. 
vei excervinis offibus 3 indicante Barthio 3 Ad- 
verf. lib. $$. cap. 21. Thebani iEgyptii ex. 
hinnuleorum offibus tibias feceruntj qui etiam 
reiiquos Graecos docuerunt, tradente Athe- 
naeolib. 14. Vide Bartholin.de tib. vet. lib.i, 
cap. 4. pag. 23. Hanc etiam Tibiam offeam 
Minervse tribuit Cailimachus inhymno-Dia* 
nae s ibidem relatus , 

Nondum hinnuleorum ojfa perforata erant 9 
Opus Minepvx , ex quo cervis pernicies . 
Figura Tibiae offeae , quam mythici tri~ 
buunt Minervae , cui akeram Marfyas adje- 
cit , ex Plinio lib. 7. cap. 56. petita eft ex ti- 
biis Marfyae in pluribus anagiyphis expref- 
lis : fed quoniam evidentius exftat in marmo- 
reo anagiypho Neapoli affervato in aedibus 
Principis Diomedis Carafae , olim Comitum 
Magdaloneniium , nos inde maluimus ean- 
dem figuram defumere . Vide etiamBonar. 
Num. Carpin. p. 368. 

3. Blh 



V E T E R V M. 5 

j. Buxea Tibia . Nihil ferme differt a figura 
praecedenti, cum tantum materies diverfa fit$ 
fed, cum torno elaboretur , poteft a forma Ti- 
biae ex cruribus animalium nullo torni adju- 
mento levigatis & imminutis paulifper diri- 
gi , & repando orificio donari . Hanc vidimus 
expreffam cumPanis fiftula , &cum Phrygia 
Tibia recurva in anaglypho Romae fpedtato , 
editoque per Boiffardum tom. 3. pag. 47. & 
per Bartholinum de Tib. Vet. tab. I. Ovidius 
in Faftis : 

Trima terebrato per rara foramina buxo 9 
Vt daret 9 effeci , Tibia longa fonos „ 
Figura occurret rurfus num. 5. & 7. 

4. ALrea Tibia , quae & militaris , quali 
nunc utuntur Helvetici milites Praetoriani 
etiam Romae , aequalis eft , & calamo fimilior „ 
Ufae hac feruntur Amazones , dum arma tra- 
darent , afferente Marciano Capella , uti re« 
tulimus fupra nunt 1. cum Bartholino. Ufi 
Tibiarum ejufmodi fonitu ad pugnam etiam 
Lacedaemonii, Tyrrheni,Thebani,aliique Po* 
puli,ut ibidem oftenditur a Bartholino. An & 
Romani a Rcge Servio Tullio , claffes , & 
Centurias inftituente \ Livius dicitur affirma- 
re lib. 1. cap. 45. cum narret , ab eo Rege in 

quin- 



6 M V S I C A 

quinta claffe cenfitos Accenfos , Cornicines , 
Tibicinefque , tres in Centurias diftributos : 
unde paffim in lapidibus Romanis, & Hiftori- 
cis Tibicines memorantur.In expeditione Da- 
cica Trajano facrificanti Tibicines occinunt , 
expreffi num. 75. in ejus Columna cochlide. 
SedVir Clariffimus Fabrettus negat,inter Of- 
ficia militaria Romanorum Tibicinesmemo- 
rarii & Livii textum, a Sigonio eaftigatum ex 
emendatioribus codicibus , Tubicines fociare 
Cornicinibus , & Accenfis , non Tibicines . 
Confulendus Fabrettus de Columna Trajani , 
pag. 206. Lipfius lib. 4. de Militia Romana , 
etiam Tyrrhenis Tubas tribuit in militia , non 
vero Tibias . Fuerit igitur Lacedaemoniorum 
tantum bellica Tibia, eadem certe utuntur 
hodie Helvetii , & quidem serea $ qualia Ro- 
manis fuerant univerfa inftrumenta militaria, 
quorum cantu accenderentur ad pugnam , 
tradente Lipfio lib. 4. de Milit. Rom. pag. mi- 
hi }i2. Unde j^neatores didli genus univer- 
fum ejufmodi , buccinis , tubis , cornicibus , 
lituis inflandis deputatum . Figuram ex Hel- 
vetica retinendam duco , utpote ab antiquis 
faltem Lacedaemoniis ufurpatam . En mar- 
mor antiquum anno 1735. repertum ; 

M. CV- 



V E T E R V M. 7 

M. CVRIVS . EVPOR 
TIBIARIVS . DE . SACRA . VIA 

5. Tibia Thrygia Matris Deum , ex calamo , 
cum adjundto cornu leniter inflexo . Hifce Ti- 
biis recurvis utebantur Antiqui in Sacris Ma- 
tris Deum j ut oftendit , cum vetuftis Scripto- 
ribus, etiam anaglyphum relatum interad- 
miranda urbisRomae,fol. 17. Indeimaginem 
defumpfi , cum Bartholino pag. 26. tab. I. 
num. 2. Similem vides etiam num. ?. ejuf- 
dem tab. I. Bartholini , defumptam ex Boif- 
fardoTom. ?. pag.47. Bartholinus cornu vi- 
tulinum fuifle docet , pag. 26. 

6. Fijiula Tanis , feu Syringia , ex pluribus 
calamis diverfae longitudinis fimul jundlis, ut, 
citra neceflitatem excavandi plura foramina 
in eodem tubo feu calamo , foni diverli , la- 
bro per difpares calamos percurrente , ede- 
rentur . Quare Lucretius lib. v„ 

Et fupra calamos unco percurrere labro . 
Vifitur in compluribus fignis anaglyphis , & 
pi&uris referentibus Pana , Atym , Paftores . 
Exara vetufta Matris Deum,cum Atyde edi- 
dit Boiflardus Tom. ?. pag. 47. quaeimago 
recufa nuper eft innova editione Gruteri An- 
tiquitatum Tom. 1. pag. 27. Inde hancfigu- 

ram 



8 M V S I C A 

ram defumpfi cum Bartholino , de Tibiis Ve* 
terum tab. I. num. 3. & 8. Ante Ethnicorum 
fabulas inventas , vidimus fupra num. 1. ejuf- 
modi organum , aut organi rudimentum , a 
fiiiis jubal ufurpatum , dici in Sacris Litteris 

7, Trbia lonjr& , & Spondiaca , five Spondia* 
les , Ifidoro ad hymnos idoneae 9 qui a fuppli- 
cibus in T.emplis canebantur . De his Bartholi- 
nus ,.ex Mario Vidorino , pag. 45. Figuram 
cxpreflimus expi&ura veteri Pyramidis Ce~ 
ftiae , impreffa in recenti editione Romae vete- 
ris Famiani Nardini , & a Petro Sande Barto- 
Ji inter pi&uras veteres, fol. 65. 

8. Tibiapar.es. De quibus Bartholinus 
pag. 48. ex Scaligero , aliifque Scriptoribus . 
Figura vifitur in SareophagoMatthaejorum in 
MonteCaelio, Mufas exhibente . Sponius edi- 
dit Mifcell. pag. 44. ubi Mufae Terpfichorae 
is attribuit calamos , feu pares Tibias potius 
appellandas , ut ex materia , & figura conilat, 
hic a nobi$ adamuffim ex prototypo delinea- 
tas. Materiam demonftrant fragmenta tria-^ 
ejufmodi Tibiarum , paucos ante annos reper- 
ta in antiquo fepulcro Vineae Moroni ad Por- 
tam Capenam, intra Urbem . In his fragmeri- 

tis 5 



V £ T E R V M. 9 

tis , tubus interior Tibiae eft eburneus, externe 
conte&us tetiui lamina argentea , in quo tubo 
foramina fuperfunt ita difpofita -, utanagly- 
phum Matthaejorum exade monftrat , quod 
nunccxftat in Academia Etrufca Cortonenfi . 
Tibias longas fepulcris adhibitas, fed latiores , 
oftendit,exGaleno, aliifque aucloribus anti- 
quis , Bartholinus pag.i 5 8. iEquabiies , &ca- 
lamis communihus five arundinibus craffitie , 
& tubi continuato commenfa refpondentes , 
anaglyphum illud exhibet , ex quo figura no~ 
ftra defumpta eft. Quare pares Tibias, & cala- 
mos Mufa illa cum teneat , Clio dicenda po- 
tius eft cum Horatio , acremTibiam illi tri- 
buente,nempe acutum fonum edentemj quem- 
admodum ex vocis etymo intelligimus , & in 
notis legimus ad Odem xii.lib. 1. 

Quetn. virum , aut Heroa , lyra 3 <vel acri 

Tibia , fumes celebrare , Clio Z 
Heroum vero,& ClarorumVirorum laudibus 
celebrandis deputatur Clio j quorum adhi- 
benturinfacrificiis, & inludis Tibiaeparess 
tum in ludis , inquam , tum in facrificiis , ubi 
fcilicet funebres eorum memorias indicari 
obfervat Tertullian. iib. de Spe&aculis cap. 2. 
6, & 9. A umplis , & aris , inquit , £t illa infeli» 

B citate 



io MVSICA 

citate thuris , & fanguinis , inter tibias , <t> tubas 
itur , duobus inquinatiffimis arbitris funerum , & 
facrorumT) efgnatore, & Harufpke. In facrificiis, 
perinde ac in ludis fcenicis Ethnicorum , Ti- 
biae pares exhibentur paffim : & memorantur 
iilis perfimiles , quas ex anaglypho Matthae- 
jano hic retulimus . 

9» Tibitf paxillis inflru&x . De quibus Bar- 
tholinuspag.42. qui figuram addidit Tab. I. 
num.5. ex anaglypho Trivultiano, apud Gru- 
terum . Occludenda , vel recludenda foramina 
pro varietate foni acutioris , aut gravioris , 
juxta modos diverfos attemperandi . Vide Ei- 
coron. le Mafchere Sceniche Tab. 77. p. 169. & 
Bonar. Num.p. ?68. 

10. Tibix bifores . Ab Antiquitatibus Ro- 
manis BoifTardi figuram mutuatus eft Bartho- 
linus Tab. I. num. 4. Expofuit vero pag. 28. 
Eafdem quoque vocat, cum Statio, Tibiascon- 
junBas . 

11. Tibi<z geminz , defcriptae ex cippo fe- 
pulcrali Choraulse per Fuivium Urfmum , 
a quo Bartholinus defumpfit Tab. I. num. 6. 
& explicavit pag.46. ubietiam indicataliud 
Urfini marmor , a fe incifum Tab. II. num. 1. 
in quo Choraula utraque manu geflat gemi- 

nas 




«Ulit 



V E T E R V M. ir 

nas Tibias , fmgulis fingulam . Eadem figura 
hicrepetitur. Vide Ficoroni opus delle Ma* 
fchere Sceniche pag. 29. & 2 1 8. Tab. 84. 

12. Tibia Vtricularix , five Vtrkulares t Tab.ii. 
quse noftris paftoribus , & meflbribus paffim 
adhibentur. AbAntiquis pariter ufurpatas 
nofcimus ex Svetonio in Nerone cap. 14. Vide 
Voffii Lexicon Etymologicum in verbo Vtm* 
cularius , quem a Varrone Tythaulam diciob- 
fervat. Ejus figura exftat in aenea icuncula an« 
iiqui operis , exhibente paftorem utriculari ti- 
bia canentem , in Mufaeo Albano , & in gem- 
ma apud Ficoronum , delk Mafchere Tab. 8j„ 
p. 214. 

Figura hujus Tibiae Utricularis defum- 
pta eft ex antiquo anaglypho marmoreo in »■*"'• 
zophoro fupra columnas porticum fulcientes 
in impluvio aedium Principis San&aecrucis 
prope Ecclefiam S. Caroli ad Catinarios . 

1 3 . Subjecimus Organum Tneumatkum .Ti- 
biae Utriculari , cum ad genus utricularium 
Tibiarum pertinere videatur . Olim hydrau- 
licum fuerat , vento excitato per lapfum aquac 
praecipitem, eoque perdudo ad tubos, feu 
calamos fyringiae : mox , adjumento follium , 
compendiofius e vafit organum pneumatieum, 

B 2 per 



i2 MVSICA 

per eofdem inflatile . Vifitur pneumaticum 
organum in nummis contorniatis , ut vocant , 
infignitis imagine Neronis . Eorundem ico- 
nem protulit Patinus ad Svetonii cap. 41. vi- 
tse Neronis , pag. 304. & vidimus apud Anto- 
nium Borionum Romanum. Panvinius de Lu- 
dis Circenfibus , p. 58. defcribens parallelopi- 
pedum , feu fiylobatem Obelifci Conflantino- 
politani s ejufdem meminit $ Tab. 19. Ante illa 
tempora fuit etiam Chorus, mftramentum ex 
fimplici pelle cum duabus cicutis aereis, qua- 
rum per primam infpiratur aer , qui per fe- 
cundam emittit vocem$.uti legiraus in epiftola 
ad Dardanum Hieronymo attributa . Viden- 
dus ea de re Scaliger in notis Eufebii ad annum 
mdccccxcv. pag. 169. coL 2. 

14. Tibia Siticinum latior excornu, adfu- 
nera plerumque adhibita 9 de qua StatiusThe- 
baid . lib. 6. 

Cirm fgnum luclus comugrave mugit adunc& 
Tibia , cui teneros juetum deducere manes , 
hege Thrygum mcejia Telopen monflraffe ferebant 
JLxequiale facrum &c. 

Videndus Bartholinus lib. 2. cap. 1 5. qui Kir- 
chmanno, de Fun. Rom. lib.2. cap.5. Tibias il- 
las latiores , ac iongiores vifas fuiffe obfervat, 

iicet 



VE T E RV M. i? 

licet Cares m Iu&u uterentur gingrinis palmi 
longitudine, ftridulum quid, ac luftuofum 
fonantibus . 

Figura Tibiae latioris vifitur in Virgilio 
Vaticano j^neid. i. ubi ventis tempeftatem 
excitantibus aflignantur Tibiae latiores , & 
corneae , apprime accomodatae fono procellae 
graviori exprimendo. Vide novam Editionem 
Virgilii, apud Calcographiam Pontificiam , 
anno 1741. 

15. Hebrseorum >")p Keren, cornu, hac in 
figura mihi exprefTum^protulit anteP.Kirche- 
rius Mufurgiae lib.2. cap.4. §.?. pag.54. au£to~ 
ritate vcteris Codicis Vaticani , unde a fe de- 
fumptam imaginem afleverat . In Vitris anti- 
quis Cocmeteriorum SS.Martyrum, ubi arca, 
feu armarium exhibetur , cum voluminibus 
Legis , necnon candelabrum feptilychne , & 
alia Sanduarii inftrumenta,. vilitur etiam_» 
>^p Keren 9 &u cornea tuba Sacerdotalis , adhi- 

bica ad indicandos dies Feftos . Videri poflunt 

figurae in erudito Commentario a Senatore 

Philippo Bonaroti Florentiae edito paucos 

ante annos, ubi eadem vitra mirifice illuftran» 

tur , praefertim Tab. II. num. 5. & Tab. III,, 

num. 2. 

j6. 1/- 



i4 M V S I C A 

16. Lituus Militaris , ex metallo efforma- 
tus ad fimilitudinem cornu , faepe occurrit in 
Columna Trajani, praefertim pag.7, & 41. &c, 
ubi adhibetur in facrificiis , una cum Tubis 
Liticinum . Cornicinum Collegium memorat 
lapis antiquus apud Bartholinum de Tib. Vet 
lib. 5. cap. 7. pag. mihi 2 } 8, & Fabret, de Co- 
lumna Trajani cap. 7, pag, 20?. in quo eft 
figura cxcufa Litui , five cornu ejufdem , ex 
aere recurvo , ut Vegetius appellat, lib. 2. 
cap. 8. Similis expreffus in Columna Trajani 
num. praefertim 56. & 84, unde noftra figura 
defumpta fuit . Vide Tabul, III. ejufdem Bar- 
tholininum.4. 

1 7. Cornu Venatorium ex metallo , ad 
fimilitudinem cornu animalium inflexum , la- 
tiori pariter orifieio donatum . Figurae paffim 
occurrunt in vetuftis anaglyphis , & pi&uris , 
praefertim ubi venatio adhibenda eft . 

1 8. "Buccina , una cum tubis , & cornu feu 
lituo jam defcripto , ad praelium ineundum 
fignum dabat . Vegetius loco indicato , apud 
Bartholinum pag. 287. Tubicines , inquit* 
Cornicines , Buccinatores , qui <vel tuba , *vel &rt 
curnjo , vel buccina committere prxlium folent , 
Quare, praeter Tjabicines, & Cornicines, 

ctiara 



VE T E R V M. 15 

ctiam Buccinatores in antiquis Infcriptioni- 
bus memorantur , ex quibus C. Salius Mater- 
nus Huccinator Legionis v. Aliud marmor apud 
Gruterum p.609. & Bartholinum p.226. Buc- 
cinam, ad tubae genus,cum Euftathio, reducit 
Lipfius, de Milit.Rom. lib.4.Dialogo 10. pag. 
mihi 5©9.quitamenaddit ex Hygino, bucci- 
nse primum inventorem Tyrrhenum Hercu- 
lis filium, qui concha pertufa buccinavit . Hy- 
gini verbafunt, fab. 275. Tyrrhenus Herculis 
filius tubam invenit , qui concha pertufa buccina* 
vit 9 &pagum convocavit , teftatique funtfe mor~ 
tuum fepuhura dare. Vnde tuba/tyrrhenum melos 
dicitur: quod exemplum hodie %omani fervant ; 
<&, cum aliquisdecedity Tubicines cantant , 6* @mi« 
ci convocantur , teftandi gratia 9 eum , nequeferro , 
neque venenoperiiffe . Praeter ufum in funeribus, 
etiam in civili politica ad populum claffico 
convocandum ufus Buccinae fuit* quam Tyr- 
rhenus adinvenit , conchilio clafficum canens, 
unde folet Tritonibus affignari . Vide lucernas 
Bartholipar. i.num. 5. Borioni eruditaCol- 
ledan.Rom. Antiq. & Bellorii explicationem, 
ubi fcite adducit ex Ovidio Metamorpho- 
fea>n 1. h^inc defcriptionem buccinae Trito- 
niae : 



i6 M V S I C A 

Cxruleum Tritona njocat , conchaque fonanti 
Infpirare jubet 9 fluclufque 9 tf flumina figno 
^J-am revocare dato . Ca<va buccina fumitur illi 
Tortilis in latum , qu<z turhine crefcit ab imo 
Buccina , qucz in medio concepit ubi aeraponto , 
Littoravoce replet fub utroquejacentia Thczbo , 



\ 
v 



Figura noftra defumitur ex aenea Trito- 
nis imagine antiqui operis , quam fervo . Fre- 
quentes occurrunt hae turbinatae Tritonum_, 
buccinaein anaglyphis , & pi&uris Veterum , 
referentibus fymbola Numinum Maritimo- 
rum . Solebant autem , ut alibi obfervabam , 
Hiftorix Vniverfalis Decade 3. eapr24. num. 5. 
pag. ^01. & feq. Tritonum figna buccinas in- 
flantium imponi faftigio aedis Saturni , ad in- 
dicandam aetatem, undehiftoria vocaliseft. 
Ritum , & caufam aperit Macrobius Saturna- 
lium lib. 1. cap. 8. lllud , inquit , non omijerim , 
Tritones cum buccinis faftigio Saturni xdis fuperpo- 
Jitos , quoniam ab ejus commoratione adnoftram 
atatem hiftoria elata , & quafi vocalis eft s ante nje* 
ro muta 9 1? obfcura , <& incognita , 

19. Corneam tubam , feu Tibiam redlam , 
cum labro repando,ita defcribit Sacchius My- 
rotheciae lib. 5. cap. 57. & ex eo Kircherius 

in 



V E T E R V M. 17 

in Mufurgia , & Bartholinus lib. 1. cap.5. cum 
ligula , & foraminibus in buxca parte Tibiae , 
cui rcpandum ex cornu labrum adjedum , ce- 
ra , & glutine , aut helice firmiter in fitu con- 
tinetur. Figuraminde fumpfimusj rati, ex 
antiquo codice , ut Kircherus lib. 2. cap. 4. 
pag. ^4. innuit, fuiffe delineatam , cum He- 

braorum ^*7fl ^ a ^ Tibia , 3QK Abub Fi~ 

flula , & rip Keren Cornu . Cornea buccina 
ad convocandum coctum ufos fuifle non mo- 
do Hebraeos , fed etiam Etrufcos , qui , ex 
Phoenicibus orti , pleraque illius Regionis iti- 
ftituta in Italiam traduxerunt , & ad Latinos 
derivarunt aetate Romuli , & confequentium 
Regum , colligunt Eruditi , cum Bartholino 
de Tib. Vet. lib. $. cap. 7. pag. 226. ex Pro- 
pertio lib. 4. Eleg. 1. 

T&uccina cogebat Trifcos ad verba Quirites . 
( Vide Cll.V V.Scipionem MafFejum degVltali 
primit. &. Ant. Frane. Gorium in Muf. Etrufc.) 
Quam fcilicet ex bubalo cornu.tum ipfi , tum 
Paftores adhibuerunt, ut ibi interpretatur , 
Conteftis effe poteft vetuftiffimum opus mu- 
fivum Templi Fortunse Proeneftinae , in quo 
fpe&antur fub tentorio Ducis appenfa com- 
pluracornua ad convocandos militesj unde 

C Buc* 



18 M V S I C A 

Buccinatores Legionum in vetuflis Infcriptioni- 
bus memorantur apud Gruterum pag. 609. 
& Cornicines pag.i 106 : eorumque Collegium 
inmarmore Romano per Bartholinurci edito 
pag. 228. cum figura : 

M, IVLIVS . VICTOR 
EX . COLLEGIO 
LITICINVM . CORNICINVM 

Quare & Valerius Flaccus cecinit lib. 6. 
. Trxlia nunc rauco curant incendere cornu . 
Videripoteflea pars mufivi Praeneflini apud 
Suarefium , PraenefHs anjtiquae pag. 48. Si- 
miliima figura praeditum efl: cornu Hebraeo- 
rum pp Keren, quod, in facris Martyrum 
cryptis auropidum antiquitus, vidimus in 
Vitris ibidem effoffis , quae arcam Hebraicae 
Synagogae exhibent cum facris voluminibus , 
candelabrum , aliaque pertinentia ad fuppel- 
le&ilem San&uarii $ inter quae cornea tuba , 
feu jHp Keren vifitur , uti obfervat eruditif- 
fimus SenatorPhilippus Bonaroti in Iibro Ob- 
fervationum nuper edito , in ea facra Vitfo- 
rum fymbola . R. P. D. Auguflinus Calmet 
in praefatione in Pfalmos pag. 85. fcite diftin- 
guens tubarum genus,nomine IfllU^ Schophar 
m Sacris Litteris enunciatum Exodi cap. 19. 

verf. 



V E T E R V M. ig 

verf. 16. & 19. item cap. 20. ver. 18. ( quod 
Interpretes LXX. reddunt, m^h<mr^ $ aut 
trctA.myci Mf&rivri Tuba , aut Tuba cornea ) ab 
argenteis Tubis re&is duabus,aereifquc pluri- 
bus, quas inDeferto conftrui Moyfes man- 
davit Numerorum cap. 10. verf. 2. 9. & 10. 
appellatis /JVlJflJfPI Chazozeroth . ( vide Re~ 
land. Antiq. Hebraeorum p. 206. ) optavit, ut 
producerentur vetuftae imagines generis prio^ 
ris , cornu fcilicet ,feu tubae corqeae , & Scho- 
phar $ praefertim cum Sacerdotibus referva- 
tum videretur cjufmodi cornibus canere , 
qualium feptenis , circa Jericho cum Sacer- 
dotes canerent, muri conciderunt, & quorum 
ufus erat in Jubilaeo , Jofue cap. 6. verf. 3. 4. 5. 
In iis Coemeteriorum vitris , eorumdem cor- 
nuum muficorum figura vifitur ; cum ad cor- 
,nu olei undioni$ complura ilia referri queant, 
quae ibidem fpedantur : & caeteroquin mu- 
fiyum opus Praeneftinum nos doceat , ad bel- 
licos ufus fimilia cornua fub tentoriis affer- 
vata , ad clafficum concinendum . 

Paulo etiam longiora cornua bellica, 
eaque parum inflexa, fpe&antur in clypeo 
votivo argen|:eo Scipionis Africani , afTerva- 
to Parifiis in Regio thefauro, & per Sponium 

C 2 edi- 



2o M V S I C A 

edito in Mifcellaneis eruditae antiquitatis. 
Tale igitnr ftp Keren Judaeorum Cornu 5 & 
1QW Schophar Tubara corneam, haberi opor- 
tere , inde coliigimus . Figura Chazozeroth , 
feu tubarum reftarum, fupereft in Arcu Tith 
quam damus num. 21. 
n*»i7. * Cornua gravifona, quemadmodum^ 

ex Vitulino cornu Schophar , ek Keren , fciiicet 
Cornua bellka , & Tubae corneae compinge- 
bantur $ ita ex amplioribus majorum anima- 
Mum cornibus , aut ex metallo du&ili , aut ex 
cavis lignis contortarum cucurbitarum in^ 
morem arte curvatis , & magnitudine ingenti 
praeditis , fiunt nunc Buccinae , aut cornua 
foni graviifimi , quae Dulcinos appellant . Eo- 
rundem ufus in facris viget , praefertim in 
Gallia , & in Germania . An ejufmodi Buc- 
cinis antiqui uterentur s ex eorundem monu- 
mentis mihi non conftat . Graviifimi foni 
buccinam Ovidius Tritoni affignabat fupra 
num. 17. 

............. qu& 

Littora njoce replet Jub utroque jacentia 'Phceboi 
Auris quoque Dionyfilapud Syracufas , am- 
plitudine fua fatis declarat , non deftithTe_* 
etiam veteres ab inftrumentis fonorum am~ 

plif- 



V E T E T^V M. 21 

pliflimis aliquando excogitandis , & perfi- 
ciendis •, licet noftrae acufticae tubae nondum 
eflent repertae . Quare figuram cornu gravi- 
foni tot in regionibus ad facra adhibiti ex 
antiquo ritu, placuit inter eas referre * , quas * «« W . I7 , 
a vetuftis monumentis colligendas fufcepi . 

20. Dulcinum non retortum damus ex eo- Tab.iil 
dem Kirchero pag. 500. cujus pariter ufus 
viget etiam in Gallia Cifalpina . Inferta il- 

lius orificio tenui lamella , quae gingynen_> 
aequat Phoenicum , & Carium . Quinetiam 
Sinae , defcribente ( ut infra exponemus n.24.) 
Jo. Calvor , ejufmodi generis inftrumento lu- 
dunt , quod indicium eft antiquitatis non mo-. 
dicae apud Gentem veterum confuetudinum 
fuarum omnium tenaciflimam . Coeterum 
vetus icuncula aenea apud me Dulcinum ge- 
rit leniter inflexum . 

2 1 . Tuba communis , feu re&a , quam pri- 
mum compofitam fuifle ex Tibia , & cornu 
vidimus fupra num. 19. deinde unico du&u 
ex eodem metallo continuatam pofteri adhi- 
buerunt, aeream, vel argenteam . Argenteas 
Tubas duas in Deferto conftrudas, mandante 
Moyfe, di&as flpjnjfn Chazozerpth , Nu- 
merorura cap. 10. vidimus dido num. 19. 

Eaf- 



22 M V S I C A 

Eafdem Jofephus dcfcribit , indicata etiam 
menfura , & forma , Antiquitatum Judaica- 
rumlib. 3.cap.n. Romae vero in ArcuTiti, 
cum fuperfit earundem figufa ibidem fcul- 
pta , una cum candeiabro , & menfa , aliifque 
San&uarii vafis , dum ea omnia in Judaico 
triumpho inferrentur in Templum Pacis , in- 
de curavi defumere exemplum (quodretu- 
lit etiam Relandus in Antiquit. Hebraic.) 
22. Tuba duflilis , ad fonorum varieta- 
tem eliciendam , geminis ad oram paralle- 
lis lamellis produdis , vel decurtatis . Hac 
tuba hodieque utuntur in facris concentibus 
nonnulii Italiae Populi , uti Bononiae vidi- 
mus , imo & Romae videmus in Arce Sandi 
Angeli , folemniter procedente Summo Pon- 
tifice , & Cardinalibus , concini . Tubas du^ 
$/7wVulgata memorat Pfal.97. verf. 7. Se- 
ptuaginta legunt h (rctA^riy^v eAecrcui,*) <pco« 
tn (rdhmyyoQ Mpetrmg , & textus Hebraeus 
*131tt> ^31 /YnntfnS * n Chazozeroth , p omrii 
Schophar . Aliae ledtiones exponunt,tubam dur 
dilem Vulgatae , idem indicare , ac malleo 
du&ilem •> vel genus omne tubarum in *jp 
IfllEJ CholSophar compledi voluhTe Pfalmi- 
ftam . An inter du&iles malleo tubas ^ntiqui 

habue* 



V E T E T^V M. 21 

habuerint etiam has decurtandas s & elon- 
gandas pro foni varietate , quas duBiks idcir- 
co appellare placuit, ex antiquorum monu- 
mentis hadenus eft inexploratum . 

2J. SinenJium Organum <sroAvcwAog hic 
exprimitur a nobis , iive avena vitricularis . 
Avenam potius , quam tibiam appellaverim, 
ex fubtilitate tuborum , quibus fonus editur . 
Sunt vero tubuli inferti pelli ad utriculi for- 
mam compadae , & follium in morem com- 
primendaej ut fpiritus inde exclufus fonum 
emittat , Organo ejufmodi inEuropam inde 
perlato ludentem vidimus anno 1685. Cin- 
fochum , Sinenfem illum virum , quem R. P. 
Philippus Fouquet (obiit Epifcopus an.1740.) 
habuit focium navigationis in Europam , & 
facro fonte expiatum Michaelem appellavit , 
Romamque perduxit . Sinarum hiftoriae me- 
morant , Eohio ejus gentis Imperatorem fae- 
culo undetrigefimo ante serarri Chrifti com- 
munem fuiffe inventorem primi inftrumenti 
Mufici, ab fe inftru&i cordis 36. Num chor- 
darum numerum , & fonos in polyaulio u- 
triculo totidem calamis praedito imitati fint 
Pofteri, mihi non liquet , Reddendam efle 
judico formam inftrumenti , quod antiqui in- 

venti 



24 M V S I C A 

vcnti Mufici apud Orientales fidem adftruit , 
etiam cum noftrorum audorum vetuftiffimis 
comparatum , cum ibi avenae , & utricularis 
organi , paftoralis fcilicet vitae prima leva* 
menta dignofcantur . 

24. En aliud Sinenfium organum , Dul- 
cino Europaeorum perfimile, quod Sinenfium 
Didcinum lubcnter appellaverim . Genus hoc 
tubse graviffimae, a noftris, ut vocant, Fagotti , 
non admodum diverfum , a Sinarum Muficis 
adhiberi, docet Cafpar Calvor Ritualis fui , 
parte 2. fed.5. cap.20. pag.69}. ubi recenfens 
tria genera organorum , Pulfatile , Enchor- 
dum, & Pneumaticum, in fmguiis exhibet 
Sinarum inventa aeneo iconifmo 5 ubi , inter 
cseteras figuras , adftat accinenti fenex , la- 
tiorem tibiam , Fagottis noftris five Dulcinis 
conferendam, manu geftans . Inde placuit 
repetere poftremam hanc fpeciem organi 
pneumatici, ne Gentis inter Orientales anti- 
quiffimse , & , ab aetate Diiuvio Noetico pro- 
xima, origines artium fuarum repetentis , in- 
venta Mufica omitteremus hoc in Catalogo t 



ln- 



25 




injtrumcntorum Mujicorum genus 

tcnjik. 

CAPUT IL 

.■ . 2. I Onochordum , ex ana- Tab. iv. 

glypho antiqui far- 
cophagi in terra De- 
fenzani ad lacum Be« 
naci : quod ex arcu 
fororis Dianae inve- 
niffe Apollinem tra- 
dit Cenforinus, de die Nat. cap. 22. Ariftides 
Quintilianus , inter antiquos Muficos editus 
a Meibomio , ex ponderum appenfione tonos 
in Monochordo inventos affirmat , lib. ?. 
pag. 12. Defcribitur Monochordon aGuido- 
ne , relato a Rircherio lib. 4. cap. 2. ut in hoc 

D ana- 




H MVSICA 

anaglypho , quod exhiberi videtur alia tabu- 

la marmorea apud Authorem . 

3. Dichordum, ex eodem anaglypho . Dl* 
chordum nominat Sopater , apud Ccelium 
Rhodiginum lib. 9. cap. 4. & TyBidem , fcu 
Taclidem vocat . Retulit Athenseus lib. 4. 
cap. 24. Dichordon Affyriis tribuitur a Cle- 
mente AlexandrinoStromat.lib. i.pag. 307. 

4> ; lyra trichordis. Apollini Clatrse in ana- 
glypho relato a Sponio Mifcell. pag. 87. tri- 
chordisLyra tribuitur . A Polluce, dicitur 
'Tandm ia . Vide Gloffar, med. & iniimae Lati- 
nitatis. Figuram Lyrae defumpfimus ex Lyra 
Amphionis s in antiqua fculptura Dirces , af- 
fervata in Palatio Farnefiano . Chordae ibi 
defunt , Tres ex Lyra Apollinis Clatrae apud 
Sponium addidimus . Lyram trichordem_. 
etiam Mercurio tribuunt _£gyptii . Videatuf 
Caefius ,■ in Ccelo Aftronomico pag. 187. & 
Diodor.iib.i. & colledanea Lyrarum Equitis 
PetriLeon. Ghezzi ab ipfo delineata in fuo 
Mufaeo . 

5. Tetrachordum . Citharae fpecies, quale 
Anacreontis eft Barbyton . Lyra tetrachorda 
'Mercurio tribuitur a Macrobio Saturnalium 
-lib. i. eap. 19. Nicomachus Gerafenus apud 



V E T E R V M. 27 

Boetium lib. 5. Mufices , affirmat Mercurii 

Tetrachordum ufque ad Orphea retentum , 

cui traditum a Mercurio ferunt . Lyram^ 

Phoeniciam tetrachordem fuifle , narrant Au- 

clores relati a Caefio in Coelo Aftronomico 

Poetico, in Afterifmo Lyrae, & a Coelio Rho- 

dig. loco indicato, aliifque apud Bochartum , 

de lit. & ferm. Phoenicum lib. 2. cap. 7. Con- 

firmant a Phoenicibus inventum pofteris illius 

Chanaan , ex quo Mercurium fuum procu- 

derunt Graeci fabulatores. Orphei Lyram tc- 

trachordem ex antiqua pi&ura Coemeterii 

S. Callifti Pont. ab Aringhio editam Romse 

Subt.Tom. i.pag,56?.hicexpreflimus. Eo« 

demTom. pag.547. Orpheus cum Lyra pen- 

tachorda exhibetur . Cum afferant mytho- 

logi , Apollinis i>eneficio audum fuifTe vetus 

Mercurii 6c Orphei tetrachordum ad fe- 

ptemchordas, quintam , reperivit Choroebus 

Lydiae Regis filius$ fextam, addidit Hyagnis 

Phryx . Videatur Coefius pag. 186. Aliud 

anaglyphum Villx Matthaejorum reddit Poe- 

tam canentem Lyra pentachorda, ad hujus 

imaginem effbrmata . 

6. Lyram acutam feptem fidibus haec figura 
exprimit , juxta exemplar Globi coeleftis Far- 

D 2 ne- 



28 M V S I C A 

nefiani antiquitus infculpti omnibus Afterif 
mis setate Antonini . Lyram Apollinis aliqui 
dicunt, ex Macrobio SaturnaL lib. i. Vide_y 
Aleandrum in expofitione anaglyphi Solis 
pag. 36. Alii appellant Lyram Mercurii , ut 
Scaliger advertit ex ejus Hymno , in Com~ 
ment. ad Sphaeram Manilii pag. 580. Septi- 
chordem fuifle Lyram Orphei , canit Virgi- 
lius lib. 6. ^Eneid. Vide Coefium in explica- 
tione Afterifmi Lyrae .- 

Lirae pofterioris , quam fcilicet , adje&a 
teftudine Mercurii pofteriores aetates ufur- 
pavere , figura defumpta eft ex antiqua lu- 
cerna Bartoli , part. 2. num. 14. exhibenr.e_* 
Apollinem hac Lyra ludentem , quae cithara 
dici poteft , ut num. 8. 9, 10. 

7. Chelys , feu Lyra Mercurii reformata , 
retenta teftudine , &contraftis cornibus in_* 
manubrium , excipiens magades complures 
ad fonos ejufdem chordae variandos . Tigura 
vifebatur in veteri anaglypho Nofocomii La- 
teranenfis, hodie fpedtanda in iEdibus Jufti* 
nianaeis , edito per Boiffardum Tom.2. p. 145. 
&in editionenova Gruteri pag. 819. Etple- 
dro , & digitis tangebatur . Vide Scalig. in 
Manil. pag. 584. Ple&ri figuram vide poft 

nu- 



V E T E R V M. 29 

numerum 8. lit. A. Cithara etiam dicitur . Vi- 
deScalig. pag. ?8}. 

8. Haec figura defumpta eft ex anagly- 
pho in iEdibus Erhi Cardinalis Spadae , exhi- 
bente Amphionem cum hac Cithara . 

9. Iftam figuram in anaglypho Solis apud Tab. v. 
Matthaejos , explicavit Commentario erudi- 
tiffimo Aleander pag. 7. 

10. Haec quoque figura expreffa videtur 
in eleganti anaglypho Excell. D. Alexandri 
Albani ( modo Amplifs. Cardinalis) cum coe- 
teris fymbolis Apollinis . Has vero Chharas 
appellari , adeoque diftindlas effe a Lyra , & 
teftudine Mercurii , colliges ex Scaligero in 
Manilium , pag. ?8o, Poffet & ilia appellari 
cithara, quamnum. 5. exhibebam, cumca- 
reat teftudine . Operofior cithara vifitur in 
veteri farcophago Matthsejorum Mufas ex- 
hibente , edito a Sponio Mifcell. fed. 2. art. 9. 
pag. 44. de qua infra , numero fequenti . Ci- 
tharam, ut in figura 5. (pluribus tamen chor- 
dis inftru&am ) Chiron tenet , Achillem in- 
ftituens , apud Fabrettum , in addit. ad Tab* 
Iliac. pag. 357. & a Sirenaemanu tra&atam 
refert ejufdem formae , ibid. pag. ?79« 

ii, Tripkx Lyra Tythagora Zacynthi , con- 

fti- 



jo. M V S I C A 

fiituta in totidem faciebus tripodis '. Defcri- 
pfit Athenseus lib. 14. cap. 15. cum triplici 
modo harmoniae , Dorico , Lydio , Phrygio . 
Verfatiiem tripodem fuiffe , ut melos varia- 
retur mira facilitate , tradit Athenaeus . M 
anaglypho farcophagi Matthaejorum , citha- 
ra, quamnum. 5. in manu Euterpis exhibet 
Sponius ( licet in exigua mole figurae , apud 
eundem non fatis dignofci poflit artificium 
organi, ut in marmore vifitur) tres modos 
compendiofius flatui potuiffe , facile depre- 
hendi . Nam fmiflra manus Mufae , longiores 
chordas tradans, Doricum canere potuit; 
interea dum dextra manus ple&rum tenens , 
percuteret chordas breviores fupra maga- 
dem, ex calamis fuperne jundlis ad jugum 
citharae facile extenfiles , & fupra , parem nu- 
merum fidium mediocrium; quae exeadem 
l-cfo7a?;quh~. magade introrfum duci * numero fidium_» 
^infinl.^ poffe plerifque refpondere compertum erit 5 
praefertim cum eadem retenta meminerimus 
apud eos populos , qui refcindi abundantes 
chordas Magiftratuum Edido jufferant . 

Endecachordem Lyram Timotheo adinven- 
tam memorat Scaliger, pag. 384. inMani- 
lium i cui par ignominia , ac Phrynidi conti- 



VE T E R V M, jr 

git , ex Ephororum decreto , quod recitat 
acceptum a Boetio in i.deMufica. Produ- 
dus fcilicetin Comitium , juflus eft manibus 
propriis quatuor fuperfluas chordas amputa- 
re , ut feptem prifcae tantum eadem in Lyra 
fupereflent , 

Dodecachordort * Nahlium 9 hoc eft Pfalte- 
rium , defcribimus infrapag. 35, exjofepho 
Antiquk. jud. lib. 7*cap. 10, 

Neutrum organum a Davidico Pfalterio 
decachordo feparamus genere, ex placito Eu- 
phorioais, coaiplexi unicam fpeciem <&oAv~ 
ypf$ov , variis hifce nominibus , exiguo chor* 
darum numero difcrepantium i ac eoruni-> 
ufum efle antiquiifimum ftatuentes , afleri«< 
mus Cum Strabone efle ab Afia repetendum . 

Confirmat fententiam \nacreon t qui lu- 
dere fe canit magade chordis 20. inftruda , 
quas Athenaeus 21« fuifle eontendit. Chor- 
das decem a Davide numeratas fuo in Pfalte* 
rio , Fulgentius in Apollinea etiam defcribit $ 
quod humanae vocis decem efle modulamina 
dicat, ut animadvertit Aleander in Expofi- 
tione Tabulae Solaris pag. 3 7, 

Coeterum excrevifle numerum fidium $ 
fupra terfeptenas Anacrcontis, adtriginta, 

vel 



32 M V S I C A 

vel etiam plures , quae ab aliquibus Scriptori- 
bus memorantur , mirum non eft 5 cum in_» 
oclavis repeterentur divifiones diatonicae , 

& enharmonicae praecedentium 

Quin ex ea animadverfione, quam Athenaeus 
adhibuit ad magadem Anacreontis explican* 
dam , una & viginti chordis inftru<ftam tria 
in heptachorda ordinatis , fi conferatur cum 
figura organi adhuc fuperftite in anaglypho 
Matthaejano ad Montem Coelium , edita per 
Sponium pag. 44. & a me diligentius ex pro- 
totypo expreffa n.i 1. conciliatur mirifice fen^ 
tentia Athenaei de triplici heptachordo , uni- 
cum in organum , aut citharam, feu barbyton 
compado ; & intelligitur Pfalterii , magadis , 
ac Lyrae figura, & triangulorum muficalium, 
ab Athenaeo ex Apollodori epiftola ad Ari- 
ftoclem memoratorum , & affinitas hujufmo- 
di inftrumentorum . In eo anaglypho Mufa , 
num. 5. diftin&a apud Sponium, &cEmerpis 
nomine ab ipfo donata, barbyton ita tenet,ut, 
fmiftro brachio organum illud quafi comple- 
xa, manus laevae digitis carpat chordarum 
longiorum ordinem in poftica organi parte_> 
extenfilium : dextra vero manus pledlro ar- 
mata , ita applicatur interioribus fidibus ba&* 

biti 9 



V E T E R V M. n 

biti , ut ordincm dupliccm pulfare velle vi- 
deatur, aiterum fuperne extenfilem in hori- 
zontali fuperficie magadum , alterum inde 
penfilem , & ad internam bafim , feu /2>aLrvf& 
protenfum , licet chordoe in ea fculptura non 
fint expreffae . Organi conformatio , & ma- 
nuum pofitus , eafdem fatis indicat . Porro 
Euterpe Mufae tribui barbiton , Sponius ar- 
guit ex Avieni carmine , 

Euterpe dulci concentu barbita movit . 
Attamen Lyricorum Poetarum organon id 
fuiffe , Horatius oftendit non uno in loco , ut 
in Ode i. & 52. libri primij & Mufae Lyrico- 
rum Polyhymniae , ab hymnis concinendis 
ita denominatae , effe tribuendum demon- 
ftrat. Euterpe vero tibias affignandas , Ode 1« 
. .. . ... .. . ,. / neque tibias 

Euterpe cohibet , nec Tolyhymnia 
Lesboum refugit tendere barbiton . 
Lesboum appellat barbiton 9 carmina Alcaei Ly«* 
ricorum Principis , in Lesbo infula nati , ut ex 
Ode 32. ad lyram fuam : 
( Age , dic Latinum 
Barbite carmen , 
Lesbio primum modulate civi. £ft* ) 

Interpretes veteres , & recentes docent . Si 

E atten- 



34 M V S I C A 

attente confideretur difpofitio partium inhu-' 
jufce Mufae Matthaejanae lyra, cithara , feu 
barbito, tria heptachorda admittente , par- 
tim tentanda digitis , partim ple&ro pulfan- 
da, intelliget unufquifque Anacreontis ma- 
gadem triplici heptachordo , & fidibus una 
& viginti inflrudamj nec non caeteras fpecies 
hujufcegeneris inftrumentorum ib%cf$£t de- 
fcendere ex heptachordo filiorum Chanaani , 
Apollinis habiti a Poetis, necnon ex o&achor- 
do , & decachordo Pfalterio Davidis , & do- 
decachordo Jofephi . Siquidem heptachor- 
don , & odachordon , eft diatonicum fyftema 
feptem vocum, cumadje&ione o&avae, pri- 
mam chordam repetentis in au&ioribus . En- 
nachordon Theophiii 5 duas addit chordas 
diatonico , & totidem voces 5 quarta, & fexta 
deftitutis (inSyftemate Guidonis, quo uti- 
mur 5 e(Tent F. & B. nifi afTumerentur Bb. & P.) 
ut in diatonico jufti diateftaron proportio 
affignetur . Inde vero fit Davidis decachor- 
don perficiens o&avam hujufmodi chorda- 
rum aftUnaptione 5 at duodenarius chorda- 
rum numerus in Nablio Jofephi exprefTus, 
refert eafdem ferme chordas xn. diatonici 
fyftematis , qux bis duci poterant ad infer- 

nurn 



V E T E R V M. ss 

num ficLTnfct, feu fcamillum , in illis , Ly- 
dium , in his , Fhrygium modum redditurae ; 
aut certe Diatonicum , Enharmonicum , & 
Chromaticum fyftema commifceri in eadem 
xithara expedite poterat , non fecus ac in fuo 
tripode verfatili fecit Pythagoras illeZacyn- 
thicus , quem retulimus ex Athenaeo . 

12. Pfalterium decachordon , Hebraeis 

^33 Nebel , feu "ftWS 733 Nehel Nafor , un- 
de Graeci derivarunt N<t@Aiov , & Latini Na« 
blium, feu Naublium 9 & Nablam , organige- 
nus eft, quod a Sidoniis acceptum ferunt ex 
Sopatre apud Athenaeum lib. 4. cap. 24. 
..... Neque Sidonii Naublii 
Crocitans chordis tenfa eft forma <&c, 
AdjecT:am fuiffe Nablio unam , & alteram^ 
chordam , fupra decem iilas a Davide nume» 
ratas in fuo Pfalterio , cognofcimus ex Jofe- 
pho Hebraeo lib.7, Antiquit. cap.io. Ckharae 
non admodum diifrmile fuifle Pfalterium, do- 
cemur ex obfervatione S. Bafilii relata a Ja- 
cobo Benigno Boffuet Epifcopo Meldenfi in 
notis ad Pfaimos , ut in ejus praefatione n. 54, 
Citharam Latinorum , feu Kivvocw Graeco- 
rum ab Hebraeorum "11,53 Cinnor omnes de- 
rivatam fciunt . Jofephus ita defcribit Na- 

E 2 blium, 



j6 MVSICA 

blium , & Cinyram . Qnyra decem chordis 
intenditur , & pulfatur pleSlro . Nabla , duodecim 
fonos continet 9 fed digitis carpitur . Quadratam 
Pfalterii formam hoc 12. chordarum numero 
exprelfimus ex fimiii in aeneo vafe antiquo 
apud Beiiorium, edito per Nicolaum Cauf- 
feum in Mufaeo Romano fe&,5. art.i. num. ? e - 
ubi decem tantum chordas caelator incidit . 
Vel organi ejufdem figura fuit , vel fymbo- 
lum 5 cum primus quadratus inter numeros , 
hoc eft quaternarius , denarium contineat to- 
tius harmoniae , omniumque numerorum ar- 
cana complexum $ ut palfim notant Arithme- 
tlci,& Mufici ex Pythagoricis,cum Kircherio 
£n Mufurgia lib.7.p.i.§.i. Videndus Jo.Meur- 
fius in Denario Pythag. Trapezii figura prae- 

ditum fuiffe Nablium 73} feu Pfalterium , 

dicit Schike apud eundem &.irch. p. 49. lib.2« 

Prceter Pfalterium Decachordum , In- 

terpretes complures in Davidis mufice repe- 

riunt o&achordum,quandoin Pfaimis occur- 

rit frequcns ille titulus, pro oclava . Verba 

Epifcopi Meldenfis dabo, num. 34. Praefatio- 

nis in Pfalmos „ Pfalterium fuiffe decachor- 

-*» dum patet Pfal. }2. ver. 2. inTfaherio decem 

35 chordarum pfallite illi , aiiifque in locis* ut illud 

Pfal. 



99 
99 

99 
»J 

39 

3> 
99 
99 
99 
5> 
*> 



V E T E R V M. J7 

Pfal. 91. V. 4. *« Decachordo pfalterio , quod in 
Hebraeo legitur , non ad diftinguenda orga- 
na, fed ut ad unum, idemque organum defcri- 
bendum pertinere intelligatur . Nam citha* 
ram > quae in eodem verfu memoratur , o&o- 
chordam fuifle tradunt . Certe reperitur in 
titulis Pfalmorum fiVj*Dt#n Hafchemminith , 
quod noftri pro oclava vertunt . Chaldaeus, 
eumque fequuti graviflimi Authores oBochor- 
darum cithara interpretantur ; quamquam alii 
ad tonos magis , quam ad numerum chorda- 
rum referunt „ Species igitur citharae haben- 
da funt organa indicata Pfalterii , feu Nablii , 
& Cinyrae . Sunt qui Nablium a Pfalterio 
diftinguant ex ufu tantum 5 quo fcilicet Pfal- 
terium facris tantummodo hymnis peragen- 
dis adhiberetur ^ Nablium vero etiam profa- 
nis cantionibus praeter facros ufus praefto efc 
fet. Videndus eadere Cacfius in Afterifmo 
Lyrae pag. 189. & feq. ubi etiam Harpae no- 
ftrati , ac veteri a Venantio memoratae aequi- 
parandum putat . Caeterum O&ochorda, De- 
cachorda , & Endecachorda inftrumenta ab 
antiquis memorata hifce figuris* includimus, 
cum pro arbitrio Muficorum plures , aut pau- 
cioresnervi eifdemaptarentur, Enneachor- 

don 






38 M V S I C A 

don etiam Orpheo tribuit Avienus pro Mu~ 
farum numero fortafle chordas Iyrae fuse 
aptanti ; ut Caefius interpretatur loco indi- 
cato : 

Hic nam fila novem doBa in modulamina movit, 
Ejufdem ufus quoque, inquit, tribuitur Phry- 
nidi, cui duos amputavit nervos bipenni Eme- 
reps Lacedaemoniorum Ephorus, eujus cenfu- 
rae univerfa olim Graecia acquiefcebat , Phil- 
lis quoque Delius apud Athenaeum lib.xiv, 
cap. 14. memorat Enneachordon . Ibi etiam 
additur Apollodorus in refponfo Epiftolae ad 
Ariftoclem. „ Quod nunc Pfalterium voca* 
mus , illud inquit efle magadem - 9 vocatus ve- 
ro olepfiambus eft Trigonus , ac Elymus , ac 
novem habens chordas j quae rariori funt in 
ufu . Pfalteriijm igitur pum magade compo- 
nendum hic liquet: magadem rurfus cum^ 
barbito Terpandri , & cum Peftide Sapphus , 
facile colliges ex audloritatibus ibidem rela- 
tis ab Athenaeo . Sive igitur heptachordem 
lyram , five odlochordam , five Pfalterium 
enneachordon , ac decachordon Davidis, five 
organa chordis pluribus inftruda memoren- 
tur , omnia ad citharae , pfalterii , barbiti 9 & 
lyrse genus efle referenda cognovimus . Qua- 



VE T E R V M. 59 

re figurae a n. 3. ad n. 12. variant ab illis, qui- 
bus hodie utimur in communi fyftemate Gui- 
donis . Nam in fingulis heptachordis diato- 
nicis cum inferantur quinque chordae chro- 
maticae , refultat numerus duodecim fidium 
unicuique chordae fuas legitimas confonan- 
tias tribuentium . At Schilte apud Rirche- 
rum Mufurgiae lib. 2. pag. 49. dicitur Trape- 
Zium , propter adjedtam fcilicet bafim , quae 
trigono fidium, quartum latus inferne addit , 
ut expendenti figuram fatis liquet* ni pla- 
ceat trigonam lyram preffius interpretari , 
quam harpam etiam didam antiquitus difci- 
mus ex verfu Ven. Fortunati , 

Romanufque lyra plaudat tibi barbarus harpa . 
Licebit earundem figuras intueri numeris 1 3. 
14. 15. j6. & 17. 

13. Figura Trigonae lyrae num. 13. de- 
fumpta eft ex anaglypho JEgyptio in Hortis 
Mediceis a Kirchero edita tomo4. Oedipi 
cap. 13. pag. 426. 

14. Figurae 14. & 17. editae ab eodem , 
Mufurg. Tom. 1. pag.49. ex antiquo Codice 
Vaticano . Ffgura 14. dicitur mJ3 Qnnor He- 
brseis , Graecis Kwvfa , & Latinis Cinyra , aut 
Cithara . 

15. In 



40 MVSICA 

ij. In anaglypho Mediceo Horti Piri- 
ciani numeravi chordas duodecim marmori 
incifas , licet non nihil detrita marmoris fu- 
perficies injuria temporum eafdem oblite- 
rari alicubi oftendat . Quapropter accedit 
proxime hoc inftrumentum ad Jofephi Na- 
blium duodecim chordis inftruftum , & ad 
figuram trigonam eidem organo , citharae , 
feu pfalterio tributam ab Audlore Epiftobe 
de generibus Muficorum , quae fub Hierony* 
mi nomine circumfertur , indicante etiam_> 
Sponio Mifcell 9 fed.i.art.7, pag.2}. in tab.48. 
qua in Epiftola dicitur Velta litterae id or- 
ganum affimilari . Inde etiam conficitur , re- 
<Se comparari 3 Venantio Fortunato Roma- 
namLyram cumHarpa barbarica in carmine 
recitato n. 12. Vifitur etiam inTabula Ifiaca 
ante bovem apim quidpiam fimile huicly- 
rae, feucitharae trigonse impofitum tripodi. 
Kircherius loco citato aliam profert ico- 
nem Pfalterii quadrati fub A, fimplicioris, ac 
fimilis fermae figurae noftrae , quam ex vafe 
agneo Bellorii exhibuimus fupra num. 12. 
Tab. vi. 16. & 17. Figuram 17. Rircherius dida 
pag. 49. Tom. 1. Mufurg. infcribit nomineJ 

IWp S33 NevelNafor , feu Nablii Decachor- 

dis 



TAB-VI 



MT 




V E T E R V M. 41 

dis primo didli , tum aufti fidium numero 
majori,unde etiam Harpichordi noftratis for- 
ma fuborta eft num. 1 6. fi ve jacentis , five ere- 
ftofitu, qualia organa Romae quoque effor- 
mari vidimus . 

18. Numero autem 18. exprimendum-. 
curavi Mercurii Caducaeum , cum Githara 
expreifum in tabula Solari Matthaejorum ex- 
plicata per Aleandrum $ qui fcite obfervat 
pag. 3 1. ex arundine compaftum oftendi, ut 
fiftula arundinea indicari poffit , Mercurio at- 
tributa ab Apollodoro , Ifidoro , aliifque Au- 
ftoribus . Rurfus apponendam duximus hanc 
Mercurii virgam Muficae artis antiquiffimis 
Inftrumentis $ ut baculum cantoriugn , a Cal- 
vor in Caducaeo cognitum , indicaremus, five 
artem Mufices , ad harmoniae leges, & pacem 
revocantis vocum diverfarum fonos ferpen- 
tinis gyris fibi propemodum adverfantes , ut 
praediftus Author obfervat Ritual. par. 2. 
fcd.5. cap. 2i.pag. 699. & deduci poffe autu- 
mat ex carmine Virgiliano . 



ln+ 



4? 




lnjirumentorum Mujicorum genus 
pulfatik . 

CAPUT IIL 

Ympanum redle definivit Tab.VI1. 
Scaliger in Manilium_* 
pag. ?82.fcribens: Omne 
i cavum , ab una parte ro~ 
I tundum, tympanum dicitur. 
i Affentitur Tlinius a plerif~ 
) que objervatus lib.9xap.i5* 
ubi afferit tympani nomen inde tributum 
margaritis eam iiguram retinentibus , qui- 
bus una tantum effc facies , & ab ea rotun- 
ditas , averfae vero , planicies . JEveuvn^ 
ejufmodi tympaiium baciilo pulfatile exhibe- 

F 2 mus 




44 M V S I C A 

mus ex antiqua pidura edita per Petrum San- 
dem Bartolum Tab. xn. Paffim occurrunt 
tympana inter fymbola Matris Deum in_» 
nummis , anaglyphis , aliifque monumentis 
Graecorum , & Latinorum . 

2. Tintinnahulum , feu Crepitaculum , ad 
genus tympani referri poteft ex figura , 
quam praefert . In antiquo anaglypho per 
Boiffardum edito Tom. 3. pag.47. Cybeles 
tympanum manu geftat , Athyde pariter 
aliud tympanum elevante : ex arbore autem 
pinu pendent gemina tintinnabula , feu crepi- 
tacula in eorum Sacris adhibita , quae omiffa 
funt in nova editione ejus Tabulae , cum Gru- 
teri Infcriptionibus nuper vulgata Tom. 1. 
pag. 27. At ex prototypo marmoreo Romae 
affervato in iEdibus olim Cardinalis de Ma- 
ximis ad quatuor Fontes heic damus . Tam_* 
Tympana, quam Tintinnabula, quae Gen- 
tium fuperftitio ad inaninm Deorum cultum 
adhibuit , multo praeftantiori , & antiquiori 
inftituto fuerant aetate Mofis m Dei laudem 
concuffa , Maria foror Mofis , poft demerfum 
Pharaonem , carmine epinicio Dei beneficia_» 
celebrans , tympanum fumpfit in manu fua : 
egreffaeque funt omnes mulieres poft eam 

cum 



V E T E R V M. 45 

€um tympanis,& chorisjut legimus Exodi 1 5. 
Aurea vero tintinnabula limbo veftis Aaron 
Moyfes divino monitu aptavic , ut , eo ingre- 
diente Sanduarium, fonum ederent, quemad- 
modum eodem libro Exodi confignatur c. ^9. 
Tympanum ibi vocatur fijin Topb 9 Exodi 
cap. 15.V. 20. 

?. Tertia figura Tympanum oftendit cre- 
pitaculis inftructum , cum pedo paftorali ejus 
pulfandi caufa appofito . Inter antiquas piclu- 
ras ita exhibetur Tab.xx. a Petro San&e Bar- 
tolo ex autographo delineatum . Cymbala^ 
crepitaculis inftruda mox fubjiciam . 

4. Cymbalum Sacrum Armeniorum . Tym- 
pani genus eft cymbalum , a coneava figura 
cymbae nomen deducens, Alii tamen malunt 
etiam pateris metallicis orbiculari forma_> 
praeditis cymbali nomen commune facere : 
praefertim, fi, appenfis crepitaculis, concuffio- 
ne tinnitum edant $ ut Armeniorum in Sacris 
etiam in Urbe praeftatur . JEtate Apoftolica 
eodem nomine appeliabantur hujufmodi iti- 
ftrumenta mufica 1 ut conftat ex Epiftola-» 
B. Pauli 1. ad Cor. cap. 1 5. FaSiusfum velut ks 
fonans , aut cymbalum tinniens . Laurentius Pi- 
gnorius de Servis pag,84. pluribus Au&orum 

ve- 



46 M V S I C A 

veterum Scriptis rem illuftrat . In Sacris Ma- 
trisDeum religiofo in primis viro id Orga- 
ni genus tribuit Apulejus 8. Metam. Inihi vir 
principalis 9 & alias religiofus 9 6" eximie Deum 
reverens 9 tinnitu cymhalorum , <& fonitu tympano* 
rum 9 cantufc/ue Thrygii mulcentihus modulis ex- 
citus &c. Inter anaglypha Urbis pag. 49. 
Eaunus ex bacillo appenfum tympanum ge- 
ilat in Sacris Bacchi 3 cum crepitaculis . Often- 
dam vetufta cymbala Ethnicorum num. 17. 
quae fortaiTe idcirco poifunt appellari Mezi* 
lothaim a 

.5. Cymhala Bacchicarum , feu Cremhala Her- 
mippi. Sponius ex antiquis monumentis aeque* 
ac Scriptorum luculentis teftimoniis figui am 
cymbalorum veterum ita defcribit Mifcell. 
pag. 22. Cymhala erant ex &re> cjuafidux jcutellx 9 
qu<z manihus complofa fonum dahant , uti Figno- 
rius,ex aucloritate veterum Audorum s retulit 
pag. 8 3. de Servis 9 ita fcribens : Amhahus enim 
manihus 9 erant enim manuhriata , njel anfata in 
extrema conmexitate 9 appendehanturi & comphfa 9 
concujjaque Jonitum edehant 9 tiimiehantque . Fi- 
guram uterque Author edidit,ex vetuftis ana- 
glyphis Bacchicarum dedudam , quam heic 
retuiimus . Ejufdem iigurae Cymbaia adhi- 

beri 



V E T E R V M. 47 

beri videmus ad concentum edendum in faeri« 
Jlcio Etrufco , edito inter Pi&uras veteres a 
Bartolo fol, 9$. Hermippus apud Athenxum 
lib, 14. cap, 14, haec inftrumenta appellat Crem* 
bala , 

6. Tympanum leve . Levia ty mpana diftin* 
guunt fcite agravibus, ex carmine Catulli , 
tam Pignorius , quam Sponius pag. 84, Pi« 
gnorius adhibet etiam complures authorita- 
tes ejufdem Catulli , O vidii , Suetonii , S, Au* 
guftini 9 & Ifidori , quibus evidens eft , prater 
genea tympana gravia jam defcripta , & infrat 
fxhibenda rmmero fequenti , aliud fuifFe ge« 
nus coromune tympanorum figura orbieulari, 
■conte&um pelle s vel corio fuperindu&os qum 
.aliquando virgula percutiebantur , wtinbel- 
licis tympanis fieri confuevit 1 aliquando ma« 
nu impeilebanturj qua ratione ad choreas paf« 
fim adhibent noftrates ruftici . Hinc Ovidius 




Femine&mce$ 9 impulfafae Tympana palmis . 
Et Catullus de Athy, 

Huc eis citata cmpitmanibm hve tympanum* 
Tympanum 9 tubam Cybek tua mater initia 9 
Quatienfyue terga tauri tmeris cava digitis 
Camre lo&c fuis &c. 

Et 



48 MVSICA 

Et S Auguftinus feim i. de Sandis n.i8.hoc 
genus Tympani tribuit Marise : plaudat nunc 
organis Maria , <& inter veloces artkulos Tympana 
puerpera concrepent . Addit hifce aucSoritatibus 
Pignorius figuram , & defcriptionem his ver- 
bis: Torroforma Hympani hxcfuit, quam exhibe- 
mus , primafacie cribrum referens $ ut non imme~ 
rito legamus in judicio loci , & pijioris : „ Tym- 
pana habet Cybele : funt & mihi Tympana 
cribri . 3 , 

Sponius advertit etymon Tympani deri- 
vari a pulfando $ rvwuv enim pulfare Graeci 
exprimunt . Levibus hifce Tympanis, manus 
impulfu percutiendis , in orbe ligneo aptaban- 
tur etiam antiquitus lamellae , ut hodie fit 5 
quoe concuffae , acutum fonum ederent , cum 
gravi boatu percuffi corii non injucunde com- 
pofitum . Cymbalum audit apud noftros po- 
pulares ejufmodi organum , uti obfervant 
Eruditiffimi Viri Pignorius de Servis , & 
Senator Bonaroti pag. 86. in expofitione_> 
Achatis verficoloris Mufaei Carpinei , Bacchi 
currum exhibentis , quam edidit pofl: obfer- 
vationes ad Numifmata maximi moduli ejuf- 
dem Mufaei pag. 36. Figuram Tympani la- 
mellis inftrudi , quam heic attulimus , nobis 

mi« 



V E T E R V M. 49 

miniftravit anaglyphum vetus a Bellono edi- : 
tum inter admiranda Urbis Romae fol. 17. n.2. > 
7. Tympana Bellica . Duplex figura bellici . 
Tympani a nobis depi&a eft, orbicularis una, 
altera cylindrica , Primam Pignorius expref- 
fit pag. 85. qua hodieque utuntur equeftres 
Turmae , a Perfis ad nos derivata : &, parum 
permutato vocabulo , Timballi noftratibus di- 
cuntur , quse antiquis Tympana dicebantur . 
iEnese funt pelves,ejus figurae,five hemifphae- 
rii , unde nomen margaritis ex Plinio inditum 
diximus num. 1. plano corio fuperextenfo . 
Apoliodorus ejufmodi Tympana tribuit Sal- 
moneo . Telks^ inquit , detraclas in curru cum 
aneis lebepibus agitans , dicebat fe tonare i Alte- 
rumgenus bellici Ty mpani cylindricae eft fi- 
gurae, quo pedites utuntur paflim , Utrimque 
percuti bacillis poteft cum cylindro ligneo: 
pellis utrinque fuperextenfa i&us excipit . Ex 
palmae ftipite cylindrum bellici Tympani In- 
di conftruebant , Suida tefte -> unde Bacchus ; 
Indorum domitor fortaife ad Graecos tranftu^ 
lit , ex palmae arboris cavo ftipite tintinnabu- 
la introrfus , cui ex aurichalco adaptabant , 
atque in altum ferebant , concutiebantque in 
acie .. Tintinnabula igitur , quae & multa ,& 

G ma- 



$o M V S I C A 

magna, intus inconditum quendam fonum 
edebant . In anaglypho Matris Deum tintin- 
nabula feorfim appenfa vifuntur : Tympana 
vero geftant Cybele , & Athys , uti narravi- 
mus num. 2. A Parthis, five Perfis Indorum 
proximis Tympana non diffimilia partini_, 
noftris equeftrium copiarum , partim pede- 
ftrium y ufurpari docet Plutarchus in vita_> 
Craffi : Non cornibus , aut tubis , inquit , incitare 
fe ad pugnam , fed fiipites quofdam corio teclos , 
& concavos , tintinnabulis xreis circumpofitis 9 femul 
pulfant . Illi vero obfcurum aliquid , h terribile 
refbnant 9 & ululatu ferino 9 & tonitru commixtum . 
Ifidorus , obfervante Lipfio in fine Dialogi x. 
de Militia Romana, Tympanum noftris fimi- 
le , quibus utuntur pedites, appellat Sympho- 
niam: Symphoniajvulgo appellatur lignum cavum 9 
ex utraque parte pelle extenfa , quam fengulihinc ., 
& inde Mufeci feriunt . 

8. JEra Thermarum heic exhibemus ex ve- 
teri anaglypho, quae rudimenta seris cam- 
pani fuifle demonftrantur ipsa ex figura . For- 
taflis etiam aenea figurata vafa , a Vitruvio 
in theatris memorata, nequaquam diverfa ab 
his fuerunt. Appendebantur in Thermarum 
ady tis, ad indicandam horam admiifionis , ac 

re- 



V E T E R V M. 51 

receffus . Obfervarunt id pridem Viri eruditi 
exMartiali. Rofinus Antiquit. Rom. lib. 1. 
cap. 14. pag. 78. Notandum eji , quod campana 
fonitu populus in Thermis 9 Jiatis horis , <vel advo- 
cari 9 <vel dimitti folitus fuerit , ut exMartiali con- 
ftat, dicente „ Redde pilam. fonat aes Therma- 
rum „ . In eodem anaglypho,Thermas exhi- 
bente cum aeneis hifce vafis , vifuntur alia aera 
appenfa figurae orbicularis, fimilia Tympanis, 
quae referuntur a nobis num. 15. 

9. Crotala. Crotalum, ait Sponius Mifcell. 
fed.i. art.7. pag.22. Tzb.iq.. proprie fcijfa arun- 
do 9 conjiruclajiudio , ut fonet 9 Jiquis ipfamquatiat 
manibus , Sic enim Glojfk Grxcorum , 

Producit ex antiquo monumento Femi- 
nam ludentem Crotalis, quae CrotaJiJlria dice- 
batur. Vifitur alia Femina Crotala quatiens 
inanaglyphoferalis coenae, edito perBello* 
rium inter admiranda urbis Romae fol. 74. 
num.2.Clemens Alexandrinus Crotala a Sicu- 
lis inventa fuiffe tradit . Crumata quoque, fpe- 
cies erant crotalorum, ut ibidem cumScali^ 
gero ad copam confirmat Sponius $ nempe 
teftulae erant , aut officuli , ufum Crotali prae- 
ftantes . Hifpanis praefertim ufurpata, Boeticae 
in primis Provinciae , & Gaditanae , affirman- 

G 2 te 



52 MVSICA 

te Martiali . In veteri pi&ura edita per Bar- 
tolum , necnon in vetuftis lucernis ab ipfo ex- 
cuffis par.i. num. 54. & ? 5. Crotalis , & Cru* 
matis ludunt complures figurae, unde hanc 
defumpfimus . Malleum lignum adjecimus , 
quo Hebraei etiam nunc excitant fuos contri» 
bules ad preces antelucanas $ & vocant Som- 
merim labocher , vigilias matutinas . Malleo 
ligneo contundere nos folemus trabem in adi- 
tu Ecclefiae pofitam,in triduo majoris Hebdo- 
madse , Officiis , ut vocant , tenebrarum - 9 ut ex 
fragore contufi ligni tumultus Judaeorum-» 
Chriftum Dominum ad necem depofcen* 
tium, eumque cruci affigentium evidentius 
in memoriam reducatur * quae fpecies tympa- 
ilorum funt , cum a tvttuv percutere dicantur 
Tympana. 
Tab.VIII. 10. Semanterion ab Italis didum Scrandola 
hic etiam exprimendum curavimus , nempe 
aiferem ferreis manubriis verfatilibus inftru- 
dum, quo per eos dies , filente aere campano , 
utimur ad populum in Ecclefiam advocan- 
dum.Antiquitus,ante inventas noIas,Ecclefi3e 
Orientales , & Occidentales utebantur hoc fi- 
gno convocationis, vel tuba$ utiexhiftoria 
Laufiaca, CaiIiano,A&4. Nicoense Synodi fe- 

cun- 



V E T E %>V M. 5? 

cutidae i aliifque pluribus teftimoniis probat 
Card. Bona,Rerum Liturgicarum lib. i. c. 22. 
n. 2. Utuntur nunc etiam Graci recentiores* 
& quidem harmonicalege id lignum pulfant , 
ut merito inter inftrumenta Mufica referri 
poffit. Defcriptionem luculentam ex Leone 
Allatio addit ibidem do&iffimus, ac piiffimus 
Cardinalis : Sacerdotes , inquit, Graci ligneo 
inftrumento ad Gracos inEcclefiam conwcandos 
utuntur. Id eft lignum binarum decempedarum lon« 
gitudine,duorum digitorum crajfitudine, latitudine 
quatuor , qudm optime dedolatum 9 non fijjum , aut 
rimofum , quod manu finiftra medium tenens Sa* 
cerdos , vel alius , dextra malleo ex eodem ligno 
curfim hinc inde trafcurrens , modo in unam par- 
tem , modo in alteram , prepe , *vel eminus ab ipfa 
finiftra , ita lignum diverberat> ut idlum nunc ple- 
num 9 nunc gravem , nunc acutum 9 nunc crebrum , 
nunc extenfum edens , perfecla mufices fcientia au* 
ribus fuavijfime moduletur , Semanterion id ge- 
nus inftrumenti vocant. Aliud Semanterioti 
effe ait infignis magnkudinis , adeout quan- 
doque fex palmos latitudo 3 unum craffituda, 
triginta longitudo exaequet , quod in Turri- 
bus catenisferreis appenditur , & malleo pui- 
fatur . 

G 3 11. Tri- 



54 MVSICA 

ii. Trigonon mulierum in choro adftan- 
tium ferali coenae. In anaglypho jEdium Jufti- 
nianaearum, edito inter admiranda Urbis Ro- 
mae fol. 74. una ex eis num. 2. confignata Tri- 
gonum pulfat . Erat enim id Organum Siftri 
genus , ple&ro pulfandum $ ut fatis cognofci- 
tur illaexfigura. Nonnunquam virgulis in- 
flruebatur diverfi ponderis , ac longitudinis 9 
ut varium concentum ederet. Aliavero in- 
ftrumenta, non Trigoni forma , fed inflexo in 
circulum angulo fuperiori curvabantur , & 
crotalia fonorae fphaerulae , aut lamellae infe- 
rebantur , ut pro molis , & metalli varietate , 
fonum diverfum ederent . Ex antiquis mo- 
numentis vulgavit Pignorius , de Servis pag*. 
83. trigonum,ut arbitror,muficum,quod cum 
caeteris Mercurii ^Egyptii inventis habes in 
anaglypho edito per Boiffardum ex Hortis 
Julii 11I. Tomo 4. pag. 78. & rurfus excu- 
fum vidimus in nova editione Operis Gru- 
teriani pag. mlxxiii. P. Calmet putat hoc 
inftrumentum ab Hebraeis dici Schalifchim 

\ lde in Difs. in Pfal. de Inft. Mufic. figu- 
ras 18. & 19. de quibus Regum i.cap.18. v.6. 

12. SU 



V E T E R V M. 55 

12. Siftrum. Celebre illud Ifidis Orga- 
num , & Ifiacorum geflamen , quod ab Apu- 
lejo adamuffim delineatur lib. xi. Metam. ob- 
fervante Pignorio de Menfa Ifiaca pag. 74. 
j^Ereum fcilicet crepitaculum , cujus per an- 
gullam laminam , in modum baltei recurva- 
tam,trajediae mediae parvae virgulae crifpante 
brachio tergeminos i&us reddebant,argutum, 
fonorum , & gravem . Virgulae per laminam 
traje&ae, modo tres , modo quatuor, non fine 
myfterio , vifuntur in veteribus monumentis 
Siftrum exprimentibus $ ut eruditiffimus Fa- 
brettus probat Infcript. cap.6.p489. Duas ibi 
figuras Siftri, ex Mufaeo Strozziano , & gaza 
Medicea ad magnitudinem prototyporum-. 
exa&as, exhibet , unde hanc mutuamur qua- 
drichordem . Siftrum putant communiter ef 

fe cymbalum alarum Ifa.c.18. 0*l)JD /3?/3? - 
Vide P. Calmet Differt. Inft. ad Plal. n. 1 5 . 

13. Hymnologium . Liceat nomen procu- 
dere huic machinae Muficae, quam aptant 
paffim publicis horologiis Ecclefiarum , & 
Fori in Gallia , & Germania fuperiori , at- 
que inferiori, inBelgio, &Anglia. Tintin- 
nabula complura appendunt certi ponderis , 
ac menfurae, ita invicem attemperata propor- 

tio- 



56 MVSICA 

tione molis , ac ponderis , ut totum fiftema 
muficum diatonicum, & chromaticum exhi- 
beant . Tum in cylindro per horas fmgulas 
verfatili , ut fit etiam in Organis hydraulicis , 
aptant certis fpatiis lamellas, quarum occur- 
fu elevati malleoli ita incidunt fmguli fuam 
in campanam , ut melos ordinate per voces 
debitas proferant . Ut plurimum hymnorum 
modulationem pro temporis diverfitate oc- 
currentium ab hifce machinis edi curant arti- 
iices • Gallica voce appellant communiter Gch 
rillion . Figura pro arbitria fumitur » prout 
horologio convenit , cui eft aptanda . 

14. Zyhrganum a Kireherio dicitur haec 
machina mufiea ( puto Xyhrganum voluifle 
appellare ) Tom.i. Mufurgise pag. 5 18. quod 
ea fcilicet ligneis cylindris aliquando compin- 
geretur . Ufus tamen docuit , praeftare ex ar- 
gilla coda , aut ex metallo, cyiindros , five^ 
etiam tubulos formari ea longitudine , aut 
brevitate , quae voces fingulas per Diapafon 
occurrentes fideliter reddat . Taeniola inferta 
in utrumque caput cujufque cylindri , nodis 
interpofitis , ne proximi fe contingant > exhi- 
bet fyftema muficumperitopercufTori, qui, 
pro neceffitate voces attemperandi, malleolo 

fcite 



V E T E R V M. 57 

fcite percutit hunc , vel illum cylindrum , re- 
ferentem chordam ejus modulationis pro- 
priam . Naucleris praefertim Siculis familiare 
inftrumentum eft,ideoque a nobis expreffum. 

15. Cymbalum penfile . Supra num. 8. exhi- 
bui aera Thermarum a Martiali defcripta , fi- 
guram illuftrantia a veteri anagiypho defum- 
ptam , campanis , feu nolis noftratibus non 
abfimilem . In eodem anaglypho pendet in 
alia thermarum feneftra aes orbiculare , fora- 
minibus per circumferentiam aequo interval- 
lo diifitis ,ut fciiicet Crepitacula, vei alia non 
diffimilia corpora fonum editura , ex iis pen- 
derent . De his agemus in exponenda poftre- 
ma figura hujus paginae . 

16. Stella penfilis Fuldenfium , feu machina 
cymbalarica S. Bonifacii Epifcopi , & Marty- 
risi cujus aetate conftrudam tradunt a femina 
Britanica ad Chriftianam fidem perduda, ab- 
jurato Aftri cujufdam fiditio Numine , cui 
juxta errores fuorum gentilium devota fue- 
rat. Auream rotam campanuiis compluri- 
bus praeditam , imaginem Numinis quod im- 
pio cultu antea venerabatur, Chrifto fubjecit , 
Rem pluribus narrat Rircherius ex Hiftori- 
corum teftimonio , quod profert . 

17. Du 



58 MVSICA VETERVM. 

17. Difcus Crotalophorus, feu Cymbalum Cro~ 
taligerum . Nomen hoc indere liceat veteri 
Cymbalo , feu vafi concavo , lancis , aut difci 
formam obtinenti , cujus eft limbus foramini- 
bus pervius : ex his tintinnabula pendent , ad 
fonum acutum iftorum componendum cum 
gravi, aeris ipfius,aut cymbali, feu difci,fono . 
Ejufmodi ftru&urae tympanum puella prae- 
fert in veteri anaglypho lateritio apud Bei- 
lorium cdito inter Lucernas par. 2. num. 23. 
Ibi etiam additur figura Difci acnei veteris 
tintinnabulis feptem inferti , pendentibus cir- 
ca lymbum , non fecus ac in Cymbalo Sacro 
Armeniorum fupra notavimus num. 4. Paulo 
arte num. 15. dabam ex vetufto anaglypho 
cymbala Thermarum amplioris formae , tan- 
quam lebetum, aut lancium praegrandium : 
quorum in limbis foramina apparent eviden- 
tia, ad appendenda crotalia ,feu tintinnabula; 
ut ex Belloriano Difco fecile quifque coliiget , 
Propterea non inepte quifquam fortaffe refe- 
ret ad hanc cymbali formam ZHzaI Chena* 
phaim , & Mezilothaim Hebraeorum , de qui- 
busfupranum. 12. 

FIN l S.